(Av Tutkusu Dergisinin 109. Sayısında Yayınlanan
Makaledir)
Mustafa KANTARLI
Orman Yüksek Mühendisi
Av ve yaban
hayatı yönetiminde doğru kararlar alabilmek için yaban hayvanı populasyonlarının
birey sayısı, bunların yaş ve cinsiyet durumları, doğan yavruların yaşama
oranları gibi populasyon strüktürü ve dinamiğine ilişkin temel bilgilere gerek
duyulmaktadır. Bu bilgilerin elde edilmesi etüt-envanter çalışmaları ile
gerçekleştirilmektedir. Envanter genel anlamda mevcudun belirlenmesi olup,
yönetimin planlanmasında ve ona işlevsellik kazandırmada temel ve belirleyici
bir unsurdur. Envanteri eksik veya yapılmamış bir planlamanın başarıya ulaşması
mümkün değildir. Günümüzde sürdürülebilir doğal kaynak yönetimi kavramının ön
plana çıkmasıyla etüt-envanter çalışmalarının önemi daha belirgin bir şekilde
hissedilmiştir.
4915 sayılı Kara Avcılığı Kanununda tanımlanan yaban hayvanlarının ülke
genelinde etüt ve envanterlerinin yapılması sorumluluğu ve yetkisi Doğa Koruma
ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne (DKMPG) verilmiştir. DKMPG etüt-envanter
çalışmalarına büyük önem vermektedir. Bu kapsamda, ülke genelinde yaban
hayvanlarının varlık-yokluk kriterlerine göre genel durum tespiti yapılmıştır.
Bu çalışma öncelikle nesilleri tehdit ve tehlike altında olan türlerin
belirlenerek listelerinin oluşturulması, kaçak avcılığın boyutlarının
belirlenmesi ve populasyon bazında yapılacak envanter çalışmalarına alt yapı
oluşturulması amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmadan elde edilen bilgiler
ve yaban hayvanlarının ülke genelinde dağılımını gösteren harita
www.milliparklar.gov.tr
internet sitesinde erişilebilir.
Çalışmalarımız türlere ve bulundukları habitatlara uygun envanter teknikleriyle
öncelikle Örnek Avlaklar ve Yaban Hayatı Geliştirme Sahaları gibi avlanma
planları çerçevesinde av turizmi kapsamında av yaptırılan sahalarda büyük bir
titizlikle sürdürülmektedir. Kırsal kalkınmaya katkı amacıyla envanter
çalışmalarında öncelik Kızıl Geyik, Karaca, Alageyik, Çengelboynuzlu Dağ Keçisi,
Yaban Keçisi, Anadolu Yaban Koyunu, Ceylan ve Yaban Domuzu gibi av turizmi
potansiyeli olan büyük memeli av hayvanlarına verilmiştir. Av turizminden elde
edilen gelirler sahalardaki yaban hayatı kaynaklarının korunması karşılığında
köy tüzel kişiliklerine verilmektedir. Ayrıca, envanter çalışmalarına belirli
bir ücret karşılığında tecrübeli avcı ve köylüler de yerel rehberler olarak
dahil edilmekte ve olumlu katkılar sağlanmaktadırlar. Bu uygulama ile yaban
hayatı kaynaklarımızdan faydalanmaya avcılarımızın ve yerel halkın katılımının
sağlanması ile kırsal kalkınmaya katkıda bulunulması hedeflenmektedir. Belirli
aralıklarla tekrar edilen envanter çalışmalarıyla sürekli güncellenen
veritabanları Türkiye’nin yaban hayatı varlığına ve dağılımına dair son derece
sağlıklı ve aydınlatıcı bir bakış getirecektir.
BÜYÜK
MEMELİ AV HAYVANLARININ SAYIM TEKNİKLERİ
Yaban
hayvanları için envanter yöntemi seçimine türlerin biyolojisi ve ekolojisi,
yaşam alanı özellikleri, sahanın vejetasyonu, arazi yapısı, mevcut ekipman gibi
bilgiler göz önünde bulundurularak karar verilmektedir. Literatürde büyük memeli
av hayvanlarının sayımlarında kullanılan teknikler özet olarak Tablo 1’de
gösterilmektedir. Tablonun incelenmesinden de anlaşılacağı üzere, bu teknikler
hayvanın doğrudan gözlenmesi veya dolaylı olarak
dışkı, iz, vs. gibi hayvanın bırakmış olduğu işaretler vasıtasıyla belirlenmesi,
sahadaki hayvanların tamamının (total) veya sadece bir
kısmının (örnekleme metotları) gözlenmesi, tekniğin uygulanmasının
yerden veya havadan yapılması ve tekniğin uygulanmasında kullanılan ekipmanlar
göz önünde bulundurularak isimlendirilir. Örneğin, belirli bir sahada yaşayan
yaban keçilerinin geçiş yollarının tespit edilerek, bu yollar üzerindeki belirli
noktalara yerleştirilen gözlemciler ile populasyondaki fertlerin tamamının
doğrudan gözlenerek sayılması “Yerden Doğrudan Gözlem Metodu ile Total Sayım
Tekniği” şeklinde adlandırılır.
Tablo
1: Yaban Hayatı Envanter Teknikleri
|
Doğrudan Sayım
Teknikleri |
Dolaylı Gözlem
Teknikleri |
|
Total Sayımlar |
Örnekleme Metodları |
|
-
Yerden Sayım
-
Havadan Sayım
-
Sürek - Bek
|
|
Doğrudan Sayım Teknikleri
populasyonun tamamına ait bireyleri veya örnekleme yapılıyorsa bir kısmına ait
fertleri doğrudan gözleyerek yapılan sayımlardır. Doğrudan sayım tekniklerinde
hareket noktası uzaktan da olsa hayvanın kendisinin görülmesidir. Uçak,
helikopter gibi vasıtalar ve termal fotoğraf gibi tekniklerin kullanılarak
populasyondaki bireylerin uzaktan görülmesi veya tespit edilmesi de doğrudan
sayım tekniklerine girer. Total Sayımlar belirli bir alanda yaşayan bir
populasyonun tamamını bir seferde sayabilme amacına yöneliktir. Yani tek bir
sayım operasyonu ile populasyon büyüklüğü tespit edilmeye çalışılır. Sayım ekibi
araziyi yürüyerek veya belirli bir noktada bekleyerek gözleyeceği gibi (Yerden
Sayım), uçak veya helikopterle havadan da tarayabilir (Havadan Sayım). Açık
alanda yaşayan büyük memeli hayvanlar havadan başarılı bir şekilde
sayılabilmektedir. Ormanlarla kaplı sahalarda bu konularda başarı
sağlanamamaktadır. Ayrıca, büyük memeli türlerin envanterinde havadan alınan ve
vücut ısıları vasıtasıyla hayvanların yerini ve sayısını tespit eden kızılötesi
filimler kullanılmakta ve sağlıklı sonuçlar alınabilmektedir. Uzaktan algılamada
en büyük sıkıntı kızılötesi ışınların ormanın tepe çatısı altına nüfuz
edememesidir. Daha fazla emek ve zamana ihtiyaç duyulması nedeniyle,
birçok durumda total sayım gibi sahanın tamamını kapsayacak bir sayım tekniğinin
uygulanması mümkün olmamakta veya çeşitli sebeplerle tercih edilmemektedir. Bu
gibi durumlarda sayım işinin pratik ve kolayca yapılabilmesi, mümkün olan en az
sayıda eleman tarafından en kısa sürede tamamlanması için Örnekleme Metotları
kullanılmaktadır. Örnekleme Metotlarında sahadan belirli büyüklüklerde seçilmiş
Örnek Alanlarda sayım yapılarak elde edilen veriler sahanın tamamına enterpole
edilir. Örnekleme Metotlarının kullanıldığı çalışmalardan doğru ve güvenilir
sonuçlar elde edilmesi istatistik metotlarının doğru olarak kullanılmasına
bağlıdır.
Büyük memeli yaban hayvanı türlerinin doğrudan sayım teknikleri ile
envanterlerinin sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için bu hayvanların dolaşma,
geceleme, beslenme, su içme yerleri vb. günlük aktivitelerinin zaman ve
mekanları tespit edilmiş olmalı veya doğru bir şekilde tahmin edilebilmelidir.
Bu bilgiler ışığında gözlem noktaları ve gözlem zamanı isabetle seçilebilmekte
ve envanter çalışmalarından sağlıklı sonuçlar alınabilmektedir. Bütün bu şartlar
sağlandıktan sonra dahi doğrudan gözlem çalışmasından sağlıklı sonuçlar almak
için profesyonel tecrübe ve sabır isteyen uzun süreli bekleme ve izlemeler
yapılması gerekmektedir. Bu nedenle, büyük memeli yaban hayvanı türlerinin
envanteri için Dolaylı Gözlem Teknikleri geliştirilmiştir. Dolaylı gözlem
tekniklerinde ayak izi, dışkı, ağaç kabuklarının soyulması, yiyecek artıkları,
eşinme yeri ve ses gibi belirtilerin örnekleme teknikleri kullanılarak
incelenmesi suretiyle doğrudan sayım tekniklerine kıyasla daha az emek ve zaman
harcayarak envanter verileri elde etmek mümkündür. Ancak iz, dışkı vb.
belirtilerin sıklığı ile populasyonun gerçek büyüklüğü arasındaki oran ve
ilişkiyi iyi bilmek gereklidir. Dolaylı gözlem tekniklerinin sağlıklı bir
şekilde uygulanabilmesi için uzun süreli AR-GE çalışmaları sonucu geliştirilmiş
endekslere ihtiyaç duyulmaktadır.
DKMPG literatürde yer alan
envanter tekniklerinde bazı değişiklikler yaparak büyük memeli av hayvanlarının
sayımı için ülkemiz koşullarına uygun teknikler geliştirmiştir. Bu teknikler
“Yerden Doğrudan Gözlem Metodu ile Total Sayım” ve “Örnek Alanlarda Sürek-Bek
Metodu ile Doğrudan Sayım” olarak isimlendirilmiştir. Yerden Doğrudan Gözlem
Metodu ile Total Sayım’dan bu yazımızda kısaca Gözlek Metodu, Örnek
Alanlarda Sürek-Bek Metodu ile Doğrudan Sayım’dan da Sürek-Bek Metodu
olarak söz edilecektir.
Gözlek Metodu, geniş görüş mesafesi sağlayan nispeten açık arazide yaşayan günlük
belirli aktivite merkezlerine sahip Yaban Keçisi, Yaban Koyunu,
Çengelboynuzlu Dağ Keçisi, Ceylan gibi türlerin envanteri için kullanılmaktadır.
Uzak mesafelerin gözlenebileceği, orman içi açıklık ve otlakların bol miktarda
olduğu sahalarda Kızıl Geyik, Ala Geyik, Karaca türlerimiz için de sağlıklı bir
şekilde kullanılabilen bu metot hayvanların günlük aktivitelerini
gerçekleştirdiği sahaların tespit edilmesi ve bu sahalarda belirli noktalarda (Gözlekler)
bekleyen gözlemcilerin populasyondaki fertleri saymaları şeklinde uygulanır
(Şekil 1).
Bu kapsamda, sayımı
yapılacak alanın 1/25.000 ölçekli, mümkünse tesviye eğrileri seyreltilmiş ve
gereksiz detayları atılmış topoğrafik haritası temin edilir. Sahayı iyi tanıyan
ve hayvanların barındıkları yerleri bilen tecrübeli avcılar tespit edilir. Bu
rehberlerle saha hakim bir noktadan (genellikle Orman Yangın Kuleleri)
incelenerek Şekil 1’de gösterildiği gibi hayvanların bulunduğu muhtemel sahalar,
bu sahaların gözlenebileceği noktalar (Gözlekler) ve görüş istikametleri
haritaya işlenir. Haritada belirtilen tepe ve dere isimleri rehberlere teyit
ettirilir, isim uyuşmazlığı olması durumunda rehberlerin verdiği isimler de
haritaya işlenir.
Gözlek Metodunda her Gözleğe iki kişilik bir
sayım ekibi görevlendirilir. Bir Gözlekten gözlenebilecek saha en iyi arazi
koşullarında dahi 400 hektardan daha büyük alınmamalıdır. Arazinin topografyası
ve gözlenebilirlik durumuna göre en az 10 ve en fazla 15 Gözlekten bir günde
3500-4000 hektarlık bir alanın sayılabileceği DKMPG’nin yapmış olduğu
çalışmalardan tecrübe edilmiştir. Envanter yapılacak sahanın daha büyük olması
durumunda saha bir günde sayım yapılabilecek mümkünse doğal hatlarla ayrılmış
3500-4000 hektarlık ünitelere (bölmelere) bölünür.
Her üniteyi bir günde saymak suretiyle sayım işlemi birden fazla günde de
yapılabilir. Burada esas olan mükerrer sayım yapmadan sahadaki hayvanların
tümünün sayılmasıdır. Bu nedenle, sahanın tamamının sayım işlemi birden fazla
günde yapılacak ise günler arasında hiç ara vermeden sayım işlemi devam etmeli
ve bitirilmelidir. Sayımda uygulanacak ilke ve prensipler detaylı olarak
ekiplere açıklanır ve envanter karnelerinin ekiplere dağıtılması sağlanır.
Envanter karneleri çalışma ünitesinin yeri, türe özgü demografik (yaş, eşey,
sayı,v.s.) veriler ile habitat özelliklerini içermektedir. Her Gözlek için bir
adet envanter karnesi düzenlenir. Gözlem sonunda ekiplerden envanter karneleri
toplanarak envanter raporu hazırlanır.
Büyük memeli hayvanların sayımı için en uygun zaman “kızışma = katım =
çiftleşme” dönemidir. Bu hayvanların avlanmaları da en kolay şekilde katım
döneminde yapılır. Bu dönemde hayvanların dikkatleri çiftleşme üzerine
yöneldiğinden etraflarına olan ilgileri azalır ve daha kolay gözlenirler. Yaban
keçilerinde diğer zamanlarda gözlenmesi zor olan av turizmi açısından çok
değerli trofelere sahip yaşlı tekeler katım döneminde ortaya çıkarlar ve
kolaylıkla sayılabilirler. Yaban Keçisi ve Çengelboynuzlu Dağ Keçisinde sayım
çalışmaları için en uygun zaman Ekim-Aralık, Geyik ve Alageyik için Eylül-Ekim,
Yaban Koyunu için ise Aralık dönemidir. Sayım için görüşün açık olduğu sisli
olmayan rüzgarsız günler tercih edilir. Gözlem için günün en uygun zamanı
hayvanların hareket halinde olduğu ve günlük faaliyetlerini gerçekleştirdiği
saatlerdir. Gözlek yeri olarak görüş şartları iyi, araziye hakim ve hayvanların
gözlemciyi fark edemeyeceği ve kokusunu alamayacağı sırt, tepe gibi yüksek
yerler tecrübeli avcı ve köylülerin de görüşleri alınarak belirlenir.
Sürek-Bek metodu, Karaca, Kızıl Geyik, Alageyik, yaban domuzu gibi genellikle uzak görüş
olanağı kısıtlı olan kapalı ormanlık sahaları tercih eden hayvanlar için
kullanılmaktadır. Sürek-Bek sayımında sayım ekibinden Bekçi olarak görev
yapacaklar belli aralıklarla yan yana dizilerek hayvanların muhtemel kaçış
yollarında bekletilir. Bekçilerin görevlendirileceği noktalar orman yolu, yangın
şeridi gibi uzak görüş sağlayan açıklıkların kenar kesimlerinden seçilmelidir.
Süreği yapacak ekipse (Sürekçiler) belirli bir mesafeden sesler çıkararak
(teneke, haykırış, silah v.b.) hayvanları sayımı yapacak olan sayım ekibinin
üzerine doğru sürerler. Sürek sırasında sürekçilerden geri kaçan hayvanlar
sürekçiler tarafından sayılır. Geri istikamete doğru kaçan hayvanların mükerrer
sayımının önlenmesi için sürek yapan kişiler sadece sol veya sağ tarafından
kaçan hayvanları saymalıdır. Bu metot da, örnek alanlar yaklaşık olarak 80 -
100 hektar büyüklüğünde (Orman Amenajman
Planlarında “Bölme” tabir edilen ve birbirlerinden yol veya doğal hatlarla
ayrılmış arazi parçaları) seçildiğinden sağlıklı bir sayım yapılabilmesi
amacıyla envanter sahasındaki vejetasyonun kapalılık durumuna göre en az 20 ve
en fazla 30 kişiden oluşan bir ekip ile çalışılması yapılan uygulamalar sonucu
tecrübe edilmiştir. Metodun uygulanmasında sürek işlemi bu grubun 10-15 kişisi
tarafından yapılmakta, diğer 10-15 kişi de yaban hayvanlarının muhtemel kaçış
alanlarında bekletilerek sayım işlemini gerçekleştirmektedir.
Sürek-bek metodu ile sayımı yapılacak alanın 1/25.000 ölçekli, mümkünse tesviye
eğrileri seyreltilmiş ve gereksiz detayları atılmış topografik haritası temin
edilir. Envanteri yapılacak saha içerisinden
yerleşim yerleri, göl, gölet gibi su yüzeyleri v.b. Şekil 2’de küçük
karelerle taranmış saha ayrılır.
Envanteri yapılacak saha harita üzerinde Şekil 2’de gösterildiği gibi 400
hektarlık Deneme Alanlarına (Kare şeklinde gösterilen sahalar) bölünerek her
kareye bir numara verilir. Saha yöreden temin edilecek tecrübeli bir avcı ile
gezilerek harita üzerinde işaretlenmiş olan 400 hektarlık Deneme Alanları
içerisinden sürek yapmaya uygun yerler (Şekil 2’de karelerin içerisinde Elips
şeklinde gösterilen yaklaşık 80-100 hektarlık Örnek Alanlar) ve süreğin
yapılacağı istikamet belirlenir. Bu işlem için 400 hektarlık Deneme Alanı
belirli bir noktadan gözlenerek hayvanların muhtemelen saklanabileceği
vejetasyonla kaplı sahalardan Sürek-Bek yapılacak Örnek Alanlar belirlenir.
DKMPG’nin yapmış olduğu çalışmalar yoğun vejetasyonla kaplı yürüme zorluğu olan
engebeli arazilerde bir günde 2, seyrek vejetasyonla kaplı yürümenin nispeten
kolay olduğu sahalarda ise 4 Örnek Alanda sayım yapılabileceğini göstermektedir.
Sürek-Bek Metodu ile sayımı
yapılan sahada hayvanların sürek yapılan bir Deneme Alanından bu Deneme Alanına
bitişik olan diğer bir Deneme Alanına geçerek mükerrer sayıma sebep olmamasına
dikkat edilir. Bu
nedenle, birbirine bitişik olan 400 hektarlık Deneme Alanlarında aynı gün sayım
yapılmaz. Örneğin Şekil 2’de gösterilen 3500 hektarlık sahada yapılacak sayım
çalışmasının ilk günü 1, 6 ve 7, ikinci gün 2, 4 ve 8, üçüncü gün ise 3, 5 ve 9
numaralı Deneme Alanlarına girilerek Deneme Alanları içerisinden seçilen Örnek
Alanlarda sayım işlemi gerçekleştirilir. Sayım işlemi sayım yapılan
günler arasında hiç ara vermeden devam etmeli ve
bitirilmelidir. Sürek-Bek metodu ile yapılan sayımlarda envanter
karneleri her Örnek Alanda yapılan sürek işleminden sonra toplanır. Sahanın
tamamının sayımı bitince bu karnelere istinaden
envanter verilerinin dökümü yapılır.
Sürek-Bek sayımı yapılan toplam 900 hektarlık 9 adet Örnek Alanda (Şekil 2)
toplam 23 adet Karaca sayımının yapıldığını varsayarsak 3500 hektarlık bir
sahada 89 adet Karaca olacağı enterpolasyon yapılarak bulunur. Sayım sırasında
görülen bireyler envanter karnelerine erkek, dişi ve yavru ayrımı yapılarak
işlenir ve yukarıda yapılan enterpolasyon işlemi hem populasyonun tamamı hem de
dişi, erkek ve yavru bireyler için
ayrı ayrı yapılır.
AVCILAR ENVANTER İHALELERİNE KATILABİLİR Mİ?
Tecrübeli avcılar 2000 yılından beri envanter çalışmalarına yerel rehberler
olarak dahil edilmekte ve kendilerine belirli bir ücret ödenmektedir. Avcıların
yaban hayatı yönetimine daha etkin bir şekilde katılımlarının sağlanması
amacıyla envanter çalışmalarında avcı derneklerinden hizmet satın alınması
yoluna gidilmesi için gerekli çalışmalar tamamlanarak İl Çevre ve Orman
Müdürlüklerine ihale şartnamelerinde yer alması gereken hususlar konusunda bilgi
verilmiştir. 2007 yılından itibaren İl Çevre ve Orman Müdürlükleri envanter
çalışmalarını avcı derneklerinden hizmet satın almak suretiyle de
yaptırabileceklerdir. Envanter ihalelerine katılacak yüklenicilerden
çalıştıracağı kişileri öncelikle envanter sahasının içindeki veya yakınındaki
köylerden temin etmesi istenmektedir. Yüklenicinin, fakültelerin orman
mühendisliği, orman endüstri mühendisliği, zooloji ve biyoloji bölümü ile
av-yaban hayatı konusunda eğitim veren meslek yüksek okullarından mezun olmuş ve
yaban hayatı yönetimi veya yaban hayatı envanter çalışmaları konusunda DKMPG’ce
verilen kurslara katılarak sertifika almış veya mülga Milli Parklar ve Av Yaban
Hayatı Genel Müdürlüğü ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüklerinin av
ve yaban hayatı ile ilgili merkez veya taşra birimlerinde en az 2 (iki) yıl
süreyle çalışmış olduğunu belgelemesi veya yukarıda belirtilen şartlara sahip
bir kişi istihdam etmesi istenmektedir.
ÜLKEMİZDEKİ BÜYÜK MEMELİ
AV HAYVANI POPULASYONLARININ AKTÜEL DURUMU VE AVTURİZMİ GELİRLERİ
Ülkemizindeki büyük memeli yaban hayvanlarının envanterlerinin hızlı bir şekilde
yapılması amacıyla DKMPG merkezinde çalışmalar 2000 yılında başlatılmış ve hızlı
bir şekilde sürdürülmektedir. 2000 yılından 2005 yılı sonuna kadar olan sürede
yapılan envanter çalışmaları Tablo 2’de verilmektedir. Tablo 2’de görüldüğü
üzere, 6 yıllık bir sürede toplam 264 adet envanter çalışması ile toplam 3 637
862 hektarlık bir sahanın envanteri yapılmıştır. Bu çalışmalara istinaden
ülkemizde yaklaşık olarak 6000 - 7000 Kızıl Geyik, 15 000 – 20 000 Karaca, 100 -
150 Alageyik, 4000 - 5000 Çengelboynuzlu Dağ Keçisi, 25 000 – 30 000 Yaban
Keçisi, 1500 - 2000 Anadolu Yaban Koyunu, 2500 - 3000 Ceylan ve 250 000 – 300
000 yaban domuzu yaşadığı tahmin edilmektedir. 2005 yılı itibariyle ülke
genelinde 15 adet Kızıl Geyik, 3 adet Karaca, 8 adet Çengelboynuzlu Dağ Keçisi,
117 adet Yaban Keçisi ve 1208 adet Yaban Domuzu av turizmi kapsamında
avlattırılarak toplam 1 277 089 YTL gelir elde edilmiştir. Bu gelirin 232 060
YTL’lik bölümü bu hayvanların avlattırıldığı yörelerdeki Köy Tüzel Kişiliklerine
aktarılmıştır.
Tablo 2 : 2000 – 2005
Dönemi Envanter Çalışmaları
|
Yıllar |
Envanter Çalışması
Sayısı (Adet) |
Envanter Yapılan
Toplam Saha (ha) |
|
2000 |
9 |
170.138 |
|
2001 |
39 |
651.960 |
|
2002 |
51 |
718.056 |
| 2003 |
30 |
477.727 |
| 2004 |
50 |
681.739 |
| 2005 |
85 |
938.252 |
|
Toplam |
264 |
3.637.862 |
ÜLKEMİZDEKİ BÜYÜK MEMELİ
AV HAYVANI POPULASYONLARININ OPTİMUM DURUMA GETİRİLMESİ VE AVTURİZMİ POTANSİYELİ
Ülkemizde av
turizmi potansiyeline sahip büyük memeli av hayvanlarımızın yaşamasına elverişli
yaklaşık olarak Kızıl Geyik için 2.5, Karaca için 7.5, Alageyik için 2.5,
Çengelboynuzlu Dağ Keçisi için 1.5, Yaban Keçisi için 3.5, Anadolu Yaban Koyunu
için 0.5, Ceylan için 1, Yaban Domuzu için ise 15 milyon hektarlık bir saha söz
konusudur. Diğer ülkelerdeki büyük memeli av hayvanlarının populasyon
yoğunlukları ve habitatların taşıma kapasiteleri göz önüne alınarak yapılan
karşılaştırmalar, ülkemizdeki büyük memeli av hayvanı sayılarının olması
gerekenin çok altında olduğunu göstermektedir. Büyük memeli av hayvanlarımız
için hedeflediğimiz optimum populasyon yoğunlukları ve hedeflenen yoğunluklara
ulaşıldığı takdirde ülkemizin barındıracağı büyük memeli av hayvanı sayısı Tablo
3’de verilmektedir. Tablo 3’ün incelenmesinden anlaşılacağı üzere ülkemizin
barındırabileceği büyük memeli av hayvanı sayısı 1 750 000 civarında olması
gerekirken bu sayı şu anda 300 000 - 350 000 civarındadır. Diğer bir değişle,
ülkemiz yaban hayatı kaynaklarından yeterince faydalanamamaktadır.
Ormanlarımız büyük memeli av hayvanlarımız için
en güvenli ve verimli yaşam ortamlarıdır. Son derece değerli trofelere sahip
büyük memeli av hayvanlarının avcılığı ülkemizde ve Dünyada önemi gittikçe artan
bir etkinlik durumundadır. Çok sayıda avcı derneği, av ve kamp malzemesi
ticareti ile uğraşanlar, av turizmi firmaları ve avlanma yörelerinde yaşayan
köylüler bu sektörün ilgi grupları arasında yer almaktadır. Doğa Koruma ve Milli
Parklar Genel Müdürlüğünün son yıllarda yaban hayatı kaynaklarımızın envanteri
ve bu kaynakların kırsal kalkınma adına av turizmi kapsamında değerlendirilmesi
konularındaki yetersizlikleri gidermeye yönelik ciddi çalışmaları başlattığı
görülmektedir. Büyük memeli av hayvanlarının populasyonlarının geliştirilmesi
amacıyla Kızıl Geyik için 16 adet toplam 193 985 ha., Yaban Keçisi için 22 adet
toplam 350 543 ha., Karaca için 12 adet 124 104 ha., Kızıl Geyik için 16 adet
toplam 193 985 ha., Yaban Koyunu için 2 adet toplam 77 581 ha., Ceylan için 1
adet 28 480 ha. Alageyik için 1 adet 28 972 ha. ve Çengelboynuzlu Dağ Keçisi
için 4 adet toplam 182 709 hektar Yaban Hayatı Geliştirme Sahası tesis
edilmiştir. DKMPG’nin avcı dernekleri ile yürütmekte olduğu avcı eğitimi ve
koruma çalışmaları başarılı katılımcı çalışmalar için örnek teşkil edecek
düzeydedir. Fahri Av Müfettişliği uygulaması, Köy Tüzel Kişilikleri ve Belde
Belediyeleri Eliyle Koruma Modeli katılımcı, başarılı ve etkin koruma
anlayışının diğer örnekleridir.
Ülkemizdeki büyük memeli av kaynakları potansiyelimizin değerlendirilmesi
halinde gerek ülke ekonomisine gerekse yerel köylülere önemli bir gelir kaynağı
yaratılabilecektir. Ülkemizin sahip olduğu yaban hayatı kaynakları
potansiyelinin etkin bir şekilde kullanılması ve yaban hayatı kaynaklarından
beklenen faydaların sağlanması av ve yaban hayatı kaynaklarımızın katılımcı bir
anlayışla etkin bir şekilde korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir yönetimi
ile mümkün olacaktır.
Tablo
3: Ülkemizdeki Büyük Memeli Av Hayvanı Populasyonlarının Aktüel ve Optimum
Durumları
|
Türler |
Yaşam Ortamı (Milyon
ha) |
Aktüel Populasyon
Büyüklüğü
(Birey Sayısı) |
Hedeflenen Optimum
Yoğunluk
(Birey Sayısı/100 ha) |
Hedeflenen Optimum
Populasyon Büyüklüğü
(Birey Sayısı) |
|
Kızıl Geyik |
2.50 |
6000 - 7000 |
4 |
100 000 |
|
Karaca |
7.50 |
15000 – 20000 |
8 |
600 000 |
|
Alageyik |
2.50 |
100 – 150 |
4 |
100 000 |
|
Çengelboynuzlu Dağ
Keçisi |
1.50 |
4000 - 5000 |
5 |
75 000 |
|
Yaban Keçisi |
3.50 |
25000 – 30000 |
5 |
175 000 |
|
Yaban Koyunu |
0.50 |
1500 – 2000 |
5 |
25 000 |
|
Ceylan |
1.00 |
2500 – 3000 |
6 |
60 000 |
|
Yaban Domuzu |
15.00 |
250000 – 300000 |
4 |
600 000 |
|
TOPLAM |
|
|
|
1 735 500 |
Şekil 1: Gözleklerin
Numaralandırılması ve Görüş Yönlerinin Haritaya İşlenmesi
Şekil 2: 400 Hektarlık
Deneme Alanları (Kareler) İle Deneme Alanları İçerisinden Seçilen 80-100
Hektarlık Örnek Alanlar (Elipsler) ve Hayvanların Sürüleceği İstikametlerin
Harita Üzerine İşaretlenmesi
|