Yaklaşık 95 milyon yıldır yerküre üzerinde yaşadığı bilinen Deniz
kaplumbağaları, yakın akrabalarından bir çok canlı türünün yok olmasına
karşılık, uzun bir zaman periyodu boyunca doğal şartlara üstün bir
ekolojik tolerans göstererek nesillerinin devamını başarı ile
sürdürebilen ender canlılardan biridir.
Deniz kaplumbağaları göçmen türler olup, yaşamlarının önemli bir
bölümünü okyanus ve açık denizlerde de geçirebilir, ancak yuvalamak için
kumsal alanlara ihtiyaç duyarlar.
Deniz Kaplumbağaları, son 40-50 yıllık zaman zarfında çevre
kirliliği, yuvalama kumsallarının turizm ve ikinci konut amaçlı
kullanımı ile kumsallardan kum alımı gibi faaliyetler sonucu önemli
ölçüde tehlike altına girmiş durumdadırlar.
Günümüzde, yer küre
üzerinde 8 tür Deniz kaplumbağası yaşamaktadır.
Bu türler içinde 5
tür Akdeniz’de bulunmaktadır.Akdeniz’de bulunan türler içinde iki tür
Caretta caretta ve Chelonia mydas Ülkemiz Akdeniz sahillerini önemli
ölçüde yuvalama alanı olarak kullanmaktadırlar.
Caretta caretta
Chelonia mydas
IUCN (Uluslararası Doğal Hayatı Koruma Birliği) kriterlerine göre
Caretta caretta “Vulnerable” (Zarar Görebilir), Chelonia mydas ise
“Endengered” (Nesli Tehlikede) statüsündedir.
Nesli tehlikede olan Deniz Kaplumbağaları taraf olduğumuz uluslararası
sözleşmeler ( Bern ve Barselona ) ve bu sözleşmeler kapsamında ulusal
düzeyde yapılan çalışmaları ile koruma altına alınmış durumdadır.
TÜRKİYE’DE DENİZ KAPLUMBAĞALARI KORUMA ÇALIŞMALARI
Bu güne kadar Deniz Kaplumbağalarının korunmasına ilişkin olarak bir
çok uluslararası sözleşme imzalanmış ve bu türlerin korunması konusunda
ulusal ve uluslararası platformda bir çok kurum ve kuruluş çalışmalar
yapmıştır.
Doğa koruma amacına yönelik olarak Uluslararası platformda imzalanan bir
çok sözleşme deniz kaplumbağalarının korunmasına ilişkin hükümler
içermektedir.
Bu sözleşmeler;
l
AFRİKA SÖZLEŞMESİ
l
CITES SÖZLEŞMESİ
l
BONN SÖZLEŞMESİ
l
BERN SÖZLEŞMESİ
l
BARSELONA SÖZLEŞMESİ
Bu sözleşmeler dışında GÜNDEM 21 ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK
SÖZLEŞMESİ’de tehlike altındaki türlerin dolayısıyla deniz kaplumbağalarının
ve yaşama ortamlarının korunması konusunda hükümler içermektedir.
Bu sözleşmeler içerisinde deniz kaplumbağalarının korunması hedefine
yönelik özel hükümler içeren ve ülkemizin de taraf olduğu
uluslararası sözleşmeler ayrı bir öneme sahiptir.
20.02.1984 tarih ve 18318 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak
yürürlüğe giren Bern Sözleşmesi’nin (Avrupa’nın yaban hayatı ve
yaşama ortamlarını koruma Sözleşmesi) Ek 2: Kesin koruma altına
alınan fauna türleri listesinde Caretta caretta ve Chelonia mydas
türü deniz kaplumbağaları yer almakta olup, Sözleşmenin 6. maddesinde
“her akit taraf, II nolu ek listede belirtilen yabani fauna
türlerinin korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve
idari önlemleri alacaktır” hükmü yer almaktadır.
12.6.1981 tarih ve 17368 sayılı Resmi Gazetede yayınlarak yürürlüğe
Barselona sözleşmesi ve eki protokoller çercevesinde yapılan
toplantı sonucu yayınlanan Cenova Deklerasyonu ile Barselona
sözleşmesine bağlı taraflar, Akdeniz’in deniz kaplumbağalarının
korunmasını 1985-1995 periyodu için öncelikli hedefleri arasına dahil
etmişlerdir.
Yine BARSELONA Sözleşmesi kapsamında 3-6/10/1989 tarihleri
arasında Atina’da yapılan toplantıda kabul edilen Akdeniz Eylem Planı
çerçevesinde alınan kararlar ile deniz kaplumbağalarının korunmasına
yönelik uluslararası platformda kararlar alınmıştır.
Özellikle 1980’li yıllarda ülkemizin taraf olduğu BERN ve BARSELONA
Sözleşmeleri ile BARSELONA Sözleşmesi eki protokoller
çerçevesinde yayınlanan Cenova Deklerasyonu ve BARSELONA
Sözleşmesi kapsamında kabul edilen Akdeniz Eylem Planı
çerçevesinde alınan kararlar ile deniz kaplumbağalarının korunması
ülkemiz gündemine girmiştir.
1986 yılında yapılan Bern Sözleşmesi 6. Daimi Komite toplantısında, Avrupa
Herpetoloji Derneği’nin Yunanistan’da Zakynthos ve Türkiye’de Köyceğiz-Dalyan
aleyhinde kararlar çıkarmak üzere teklifte bulunması üzerine Bern Sözleşmesi
Daimi Komitesi iki ülke için de bu habitatların korunması konusunda tavsiye
kararı almıştır.
Bunun üzerine Köyceğiz Turizm Gelişme Projesi için çevresel etki
değerlendirilmesi yapılmış, daha sonra bu projeden tamamen vazgeçilerek
Köyceğiz Dalyanı, Gökova Körfezi’nin bir bölümü ve Göçek Körfezi’nin bir bölümü
Bakanlar Kurulu Kararı ile 05/07/1988 tarihinde Özel Çevre Koruma Statüsüne
alınmıştır.
30 Ekim 1989 tarih ve 20327 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 1990 yılı
programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar
Kurulu Kararının Çevre ile ilgili tedbirler bölümünün 26.
maddesinde “Deniz Kaplumbağalarının yumurta bıraktıkları 17 önemli yuva
bölgesinin koruma altına alınması ile, deniz kaplumbağaları
populasyonlarının ve çevredeki zararlı etkilerinin uzun süreli
kontrolünü sağlayacak bir program başlatılacaktır.” hükmü yer almış bu
çerçevede ulusal ölçekte yapılan çalışmalar ile korumaya ilişkin
önlemler alınmıştır.
Deniz kaplumbağalarının korunması amacıyla 1989 yılında
-Başbakanlık Çevre Müsteşarlığı,
-Başbakanlık Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı,
-Bayındırlık ve İskan Bakanlığı,
-Turizm Bakanlığı,
-Tarım, Orman ve Köyişleri Bakanlığı,
-Hacettepe Üniversitesi,
-Dokuz Eylül Üniversitesi,
-Doğal Hayatı Koruma Derneği
temsilcilerinden oluşan bir komisyon kurulmuş ve Tarım, Orman ve
Köyişleri Bakanlığının koordinatörlüğünde yürütülen çalışmalarla konu ile
ilgili araştırma ve bilimsel yayınlar derlenerek koruma tedbirleri
geliştirilmiştir.
Bu tedbirlerin uygulanmasını izlemek amacıyla Şubat-l990 yılında
“Deniz Kaplumbağaları İzleme-Değerlendirme Komisyonu” kurulmuş ve
daha sonra 1991 yılında Çevre Bakanlığının kurulması ile birlikte
koordinatörlüğü Çevre Bakanlığı üstlenmiştir.
Bu tarihten itibaren “İzleme Değerlendirme Komisyonu”na Kültür Bakanlığı
ve konu ile ilgili uzmanlar katılmışlardır.
Komisyon periyodik aralıklarla toplantılar ve yerinde inceleme
çalışmaları yapmış, deniz kaplumbağalarını ve yuvalama alanlarını tehdit
eden faktörleri tespit ederek, korumaya yönelik tedbirler geliştirmiştir.
Ulusal düzeyde yapılan çalışmalar ile Akdeniz kıyılarındaki 17 kumsal
önemli yuvalama alanı olarak tespit edilmiştir.
Bu alanlar; Ekincik, Dalyan, Dalaman, Fethiye-Çalış kumsalı, Patara,
Kale, Kumluca, Tekirova, Belek, Kızılot, Demirtaş, Gazipaşa, Anamur,
Göksu Deltası, Kazanlı, Akyatan ve Samandağ kumsallarıdır.
Daha sonraki yıllarda yapılan çalışmalar ile 17 önemli deniz
kaplumbağaları yuvalama alanına Olympos-Çıralı, Alata ve Yumurtalık
kumsalları da eklenmiştir.
Yapılan çalışmalar ile Ekincik, Dalyanı, Dalaman, Fethiye, Patara, Belek,
Göksu Deltası kumsalları Bakanlar Kurulu Kararı ile Özel Çevre Koruma
Statüsüne alınmıştır.
Yumurtalık kumsal Tabiatı Koruma Alanı, Akyatan Yaban Hayatı Koruma Sahası
statüsüne alınmış, diğer kumsallardan Demirtaş, Gazipaşa, Anamur, Alata,
Kazanlı, Tekirova ve Kale I.Derece Doğal Sit, Kumluca, Samandağ ve Kızılot
kumsalları Deniz Kaplumbağaları Koruma Alanı olarak koruma altına
alınmıştır.
1990-2000 tarihleri arasında üreme alanlarında bir çok kez yerinde inceleme
çalışması gerçekleştirilmiş, kumsalların mevcut durumu yanında sorunlar
ve korumaya ilişkin tedbirler geliştirilmiştir.
Yapılan çalışmalar sonucunda “Deniz Kaplumbağaları Koruma Alanları” I.
Koruma Bölgesi, II. Koruma Bölgesi, Tampon Bölge ve Etki Alanı
olarak tespit edilmiştir.
DENİZ KAPLUMBAĞALARI ÜREME VE KORUMA ALANLARI KORUMA-KULLANMA KOŞULLARI
Deniz kaplumbağaları yumurtlama kumsalları dört bölüme ayrılmıştır:
I.
1.Derece Koruma Bölgesi: (kıyı çizgisinden itibaren 65 m lik alanı kapsar)
a.
Bu alanda; 3621 sayılı Kıyı Kanunu’nun 6. maddesi ile Kıyı
Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 13. ve 14. maddesinde tanımlanan yapı ve tesisler
yapılamaz. 7. madde kapsamındaki dolgu ve kurutma yoluyla arazi kazanılamaz. Kum
çıkarılamaz ve kumulların şekli değiştirilemez. Bu
alanda araç ve binek hayvanı ile dolaşılamaz.
b.
Bu alanda Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından tanıtıcı ve koruyucu levhalar
konulması sağlanacaktır.
c.
Gece ziyaretçi girişi ve ışık kullanılması yerel idarelerce engellenecek ve bu
husus, gerekli önlemler alınmak suretiyle denetlenecektir.
d.
Deniz kaplumbağalarının çiftleşme zonunda (1 mil içinde) ve üreme mevsiminde (1
Mayıs–30 Eylül) Deniz kaplumbağalarının yaşamlarını, kıyıya çıkışlarını ve
denize dönüşlerini etkileyecek şekilde balıkçı ağları kurulmaması için gerekli
tedbirler Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca alınacaktır.
e.
Bu alanda yapılacak uygulamalarla ilgili olarak Çevre ve orman Bakanlığının
görüşü alınacaktır.
II.
2.Derece Koruma Bölgesi:
a.
Bu alanda; 1.cil Koruma Bölgesindeki şartlar geçerli olup, sadece sabit olmayan
ve kuma çıkılmayan gölgelik kullanılabilir.
III.
Tampon Bölge
a.
Bu alanda; imar planı kararıyla konaklama hariç, günübirlik turizm yapı ve
tesisleri yapılabilir.
b.
Bu alanda yapılacak tesisler ve plan değişiklikleri ile ilgili olarak Çevre ve
Orman Bakanlığının görüşü ile birlikte Tarım ve Köyişleri Bakanlığının görüşü de
alınacaktır.
c.
Yumurtlama alanından görülecek kara yolu kenarında ve otoparklarda motorlu
araçların farlarından çıkan ışıkları engellemek için gereken peyzaj
düzenlemeleri ilgili idareler tarafından yapılacak ve yaptırılarak denetlenmesi
suretiyle ışıkların perdelenmesi sağlanacaktır.
Tesislerde ışıklandırma asgari seviyede tutulacak,
ışık kaynağının kumsaldan görülmemesini sağlamak ve kumsalın aydınlanmasını
önlemek için dış ışıkların yerden itibaren yüksekliği 1,5 metreden fazla
olmayacaktır.
d.
İç ışıklandırma ise,
mevcut veya yapılacak tüm yapılaşmalarda, yapıların kumsaldan görünebilen
bölümlerinde ışığın sızmasını önleyici tedbirler alınacaktır. (perde, panjur,
jaluzi, renkli cam vb.)
IV.
Etki Alanı
a.
Bu
alanda, tampon bölgenin b,c ve d maddelerinde belirtilen hususlara uyulmak kaydı
ile imar planına uygun yapı yapılabilir.
28.03.2000 tarihinde gerçekleştirilen "Deniz Kaplumbağaları İzleme ve
Değerlendirme Komisyonu"nun toplantısında; 10 yıllık süreçteki değişim ve
gelişmeler, yapılan çalışmalar ve uygulamadaki dar boğazlar
değerlendirilmiştir.
Değerlendirme neticesinde eğitim ve araştırma çalışmalarını daha etkin ve
sürekli kılmak üzere hazırlanacak yıllık programlar dahilinde yürütülmesi için
"Bilim Komisyonu"nun;
İzleme ve koruma çalışmalarında yerel teşkilatları sorumlu
kılmak ve bu kuruluşların koordineli bir şekilde çalışmalarını sağlamak üzere
yuvalama alanlarının bulunduğu illerde "Yerel Komisyon"ların ve
tüm bu çalışmaların ulusal düzeyde koordine edilmesi için de Bakanlıklar
düzeyinde "Ulusal Komisyon"un
kurulmasına karar verilmiştir.
A) ULUSAL KOMİSYON
Kuruluş
Ulusal Komisyon aşağıda belirtilen
kurumların temsilcilerinden oluşur.
·
Çevre ve Orman Bakanlığı
·
Özel Çevre Koruma Kurumu
Başkanlığı
·
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı
·
Orman Bakanlığı
·
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
·
Turizm Bakanlığı
·
Kültür Bakanlığı
·
Ulaştırma Bakanlığı
·
Milli Eğitim Bakanlığı
·
Denizcilik Müsteşarlığı
·
Sahil Güvenlik Komutanlığı
·
Bilim Komisyonu Temsilcisi
Komisyonun
koordinasyonu ve işbirliği Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü
tarafından yürütülecektir.
Ulusal Komisyon
ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde olmak üzere yılda en az iki kez toplanır.
Çevre Bakanlığı gerekli gördüğünde komisyonu olağanüstü toplantıya çağırabilir
ve mahallinden veya merkezden başka kurum ve kuruluşları da komisyon
toplantılarına davet edebilir.
Görevleri
-
Bilim Komisyonun ile Yerel
Komisyonun çalışma programları ve önerileri de dikkate alınarak yıl içersinde
yapılacak araştırma, izleme, koruma ve eğitim çalışmalarına ilişkin yıllık
çalışma programını yapar.
-
Yıllık çalışma programının ulusal
ve yerel düzeydeki uygulamalarını değerlendirir. Varsa uygulamadaki sorunların
çözümü için kararlar alır ve ilgili kurumlara bildirir.
-
Bilim Komisyonun önerilerini
görüşür, gerektiğinde yerinde inceleme yapar ve karara bağlar, uygulanması
için ilgili kurumlara bildirir. Uygulanamadığı durumlarda gerekçeli rapor
hazırlar.
-
Uluslararası sözleşmeler
kapsamında alınan kararları değerlendirir ve bu kararların ulusal düzeyde
uygulanmasına destek verir.
B)
BİLİM KOMİSYONU
Kuruluş
Bilim Komisyonu aşağıda
belirtilen kurumların temsilcilerinden oluşur.
·
Çevre ve Orman Bakanlığı
·
TÜBİTAK
·
Dokuz Eylül Üniversitesi
·
Hacettepe Üniversitesi
·
Adnan Menderes Üniversitesi
·
Mersin Üniversitesi
·
Pamukkale Üniversitesi
·
Ege Üniversitesi
·
Mustafa Kemal Üniversitesi
·
Doğal Hayatı Koruma Vakfı
·
Ekolojik Araştırmalar Derneği
Komisyonun
koordinasyonunu ve Başkanlığını, Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü
yürütür. Gerek görüldüğünde, komisyona başka kuruluş ve kişiler davet edilebilir.
Bilim Komisyonu, Ulusal Komisyonun olağan toplantılarından en az 1 ay önce
toplanır. Gerekli görüldüğünde komisyon üyelerinin teklifi ile komisyon
olağanüstü toplantıya çağrılabilir.
Görevleri
·
Araştırma, izleme ve eğitim
çalışmalarında en uygun metodolojinin kullanılmasını ve bu çalışmaların bir
program dahilinde yürütülmesini sağlar.
·
Araştırma ve izleme
çalışmalarında elde edilen bilgiler ile Yerel Komisyondan gelen bilgileri
değerlendirir. Bu bilgiler ışığında alanların koruma önceliklerini ve koruma ve
kullanım koşullarını belirleyerek Ulusal Komisyon'a sunar.
C)
YEREL KOMİSYON
Kuruluş
Yerel komisyon aşağıda
belirtilen kurumların temsilcilerinden oluşur.
·
Ulusal Komisyon Üyelerinin
Taşra Teşkilatları
·
Yerel Yöneticiler
·
Bölge Üniversiteleri
·
İlgili Yerel Gönüllü Kuruluşlar
Komisyonun koordinasyonu
İl Çevre Müdürlüğü tarafından yürütülür. Komisyon kendi içerisinde bir Başkan
seçer ve sekreterya görevini İl Çevre Müdürlüğü yürütür. Gerektiğinde ilgili
diğer kurum, kuruluş ve kişiler komisyon toplantısına davet edilebilir ve
komisyonu olağanüstü toplantıya çağrılabilir.
Görevleri
·
Yerel komisyon yıllık çalışma
programlarını yapmak ve yapılan uygulamaları değerlendirmek üzere Ulusal
Komisyonun toplantısından en az 1 ay önce olmak üzere toplanır. Ayrıca, deniz
kaplumbağaların alanları kullanma durumlarına göre (üreme, beslenme, kışlama)
çalışmalarının planlanması ve uygulanması amacıyla her 3 ay'da bir toplanır.
·
İzleme, eğitim ve koruma
çalışmalarına ilişkin yıllık çalışma programlarını, uygulamalarla ilgili öneri
ve darboğazlar ile 3'er aylık çalışma dönemlerine ilişkin raporları hazırlar ve
düzenli olarak Bilim Komisyonu'na aktarılmak üzere Çevre Bakanlığı'na bildirir.
DENİZ KAPLUMBAĞALARININ KORUNMASI AMACIYLA
ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞINCA YAPTIRILAN PROJELER
PROJENİN ADI: Deniz
Kaplumbağalarını Koruma Planı Projesi Kapsamında; Doğu Akdeniz Bölgesindeki
Deniz Kaplumbağalarının Korunmasına Yönelik Yönetim Planı İlkeleri Projesi
BAŞLAMA/BİTİŞ TARİHİ: 1995 -
1997
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Hacettepe
Üniversitesi
PROJENİN ADI: Deniz
Kaplumbağalarını Koruma Planı Projesi Kapsamında; Batı Akdeniz Bölgesindeki
Deniz Kaplumbağalarının Korunmasına Yönelik Yönetim Planı İlkeleri Projesi
BAŞLAMA/BİTİŞ TARİHİ: 1998 –
1999
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Hacettepe
Üniversitesi
PROJENİN ADI: Deniz
Kaplumbağalarını Koruma Planı Projesi Kapsamında; Antalya–Belek Kumsalının
Deniz Kaplumbağalarının Korunmasına Yönelik Ekolojik Araştırma I. Alt Projesi
BAŞLAMA/BİTİŞ TARİHİ: 2000 -
2001
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Belek Turizm
Yatırımcıları (BETÜYAB)
PROJENİN ADI: Türkiye’nin
Akdeniz Sahillerindeki Kaplumbağa Ölümleri ve Ağır Metal Kirliliği Araştırma
Projesi
BAŞLAMA/BİTİŞ TARİHİ: 2000 –
2001
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Pamukkale
Üniversitesi
PROJENİN ADI: Deniz
Kaplumbağalarını Koruma Planı Projesi Kapsamında; İçel - Kazanlı
Kumsalında Deniz Kaplumbağaları Populasyonunun İzlenmesi III. Alt Projesi
Projesi
BAŞLAMA/BİTİŞ TARİHİ: 2001 -
2002
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Dokuz Eylül
Üniversitesi – Buca
Eğitim Fakültesi
PROJENİN ADI : Deniz
Kaplumbağalarını Koruma Planı Projesi Kapsamında; Muğla–Dalaman
Bölgesindeki Kıyı ve Sulak Ekosisteminin Araştırılması II. Alt Projesi
BAŞLAMA/BİTİŞ TARİHİ: 2001 –
2004 (Devam etmektedir.)
PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Pamukkale
Üniversitesi – Fen Edebiyat Fakültesi
ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞINCA DENİZ KAPLUMBAĞALARININ KORUNMASI AMAÇIYLA
YAPILAN EĞİTİM ÇALIŞMALARI
-TÜBİTAK ve
Bakanlığımızın ortak katkısı ile yuvalama kumsallarından önemli ölçüde
kıyı erozyonunun yaşandığı kıyılarımızda “Kıyı Erozyonu Konusunda
Bilimsel Eğitim” adlı proje çerçevesinde Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı
okullarda eğitim seminerleri düzenlenmiştir.
-Bakanlığımızca değişik
tarihlerde kumsalları aktif şekilde kullanan balıkçılara, turizmcilere,
öğrencilere yönelik olarak eğitim programları yapılmıştır.
DENİZ
KAPLUMBAĞALARI YUVALAMA ALANLARI
DENİZ KAPLUMBAĞANIN GENEL ÖZELLİKLERİ
§
Yaklaşık 50-200 yumurta/yuva ve 3-5 yuva/sezon
§
Kuluçka Peryodu: 45-70 gün
§
Yumurta ölçüsü: 40-50 mm
§
Yavru Ağırlığı: 20 gr.
§
Dişiler doğdukları kumsala yumurtlamak üzere
geri dönerler
§
Çoğu türün nesli tehlike altındadır
Ağırlıkları 40 Kg. ile 550 Kg. arasında değişir
DENİZ
KAPLUMBAĞA TÜRLERİ VE GENEL ÖZELLİKLERİ
|
Latince Adı |
Türkçe Adı |
Ergin Ağ.
(kg) |
Ortalama
yum. Sayısı |
Yuva Çap.
(mm) |
Kuluçka
Süresi
(gün) |
Yavru
Ağır. (gr) |
|
Chelonia mydas |
Yeşil kaplumbağa |
113-295 |
75-150 |
45 |
48-70 |
^25 |
|
Chelonia agassizii |
Siyah k. |
100 |
^70 |
45 |
50-55 |
^20 |
|
Natator depressus |
Düzkabuklu k. |
90 |
^50 |
51 |
50-55 |
^40 |
|
Caretta caretta |
Adi,- İribaş k. |
77-227 |
70-120 |
40 |
45-60 |
^20 |
|
Eretmochelys imbricata |
Atmaca gagalı k. |
43-75 |
^140 |
38 |
<64 |
^15 |
|
Lepidochelys olivacea |
Zeytin yeşilli k. |
45 |
110 |
40 |
52-58 |
^17 |
|
Lepidochelys kempi |
Gündüz yuvalayan |
34-45 |
^100 |
39 |
48-62 |
^17 |
|
Dermochelys coriacea |
Deri kabuklu k. |
295-545 |
80 |
54 |
50-55 |
^45 |
Akdenizde Yuva Yapanlar: Caretta caretta ve Chelonia mydas
Akdenizde Yaşadığı Belirlenenler: Dermochelys coriacea, Lepidochelys kempi,
Eretmochelys imbricata.
Caretta caretta: İribaş kaplumbağa
·
İri kafası ve çok kuvvetli çenesi vardır.
·
Erginde Düz karapaks boyu: 80-90 cm
·
Kahverengi renklidir.
·
Asimetrik yürüyüş şekli vardır. Ön ayaklar ardışık hareket eder,
arka ayaklar birlikte veya ardışık olabilir.
·
Karapaksta 5 Costal plağı ve Kafada 2 çift prefrontal plak vardır.
·
Etçildir. (Yengeçler, deniz anası, kabuklular ve süngerler)
·
Bazıları kış uykusuna yatabilirler (Çamurlara gömerek).
Chelonia mydas:
Yeşil kaplumbağa
·
Erginde Düz karapaks boyu: ^100 cm
·
Karapaks koyu kahverengi renklidir.
·
Karapaksta (sırt kabuğunda) 4 Costal, kafada bir çift prefrontal
plak vardır.
·
Eti yeşil renkli olduğu için yeşil kaplumbağa denmiştir.
·
Simetrik yürüyüşe sahiptir. Ön ve arka ayaklar aynı anda peş peşe
hareket eder.
Otçuldur. (Deniz
algleri, deniz yosunları)
|
|
Dünya pop. (dişi) |
Akdeniz pop. (dişi) |
Türkiye pop. (dişi) |
|
Caretta caretta |
+60.000 |
2.000 |
450-900 |
|
Chelonia mydas |
+200.000 |
300-500 |
230-380 |
TÜRKİYE KUMSALLARI YILLIK YUVA SAYILARI
|
Kumsal |
Uzunl.
(km) |
Bir sezondaki yuva sayıları
C.caretta C.mydas |
Problemler |
|
|
Dalyan |
4.5 |
150-400 |
|
Turizm, Tilki predesyonu |
|
|
Dalaman |
7 |
70-150 |
|
Turizm, Kağıt fabrikası, Kum
alımı, ışık problemi |
|
|
Fethiye |
8 |
100-200 |
|
Turizm, kum alımı, ışık
problemi |
|
|
Patara |
12 |
70-150 |
|
Turizm, kum erozyonu |
|
|
Kale |
2 |
30-50 |
|
Kum alımı, Lagün balıkçılığı |
|
|
Kumluca |
20 |
150-250 |
3 |
Turizm, kum alınımı, |
|
|
Belek |
30 |
250-600 |
|
Turizm, kum alımı, ışık
problemi |
|
|
Kızılot |
16 |
100-250 |
3 |
Turizm, kum alımı, |
|
|
Gazipaşa |
2 |
20-50 |
|
Turizm, tarım |
|
|
Anamur |
8 |
80-200 |
|
Turizm, kum alımı, ışık
problemi |
|
|
Göksu Delta |
10 |
50-100 |
50-100 |
Turizm, kağıt fab., Lagun
balıkçılığı |
|
|
Kazanlı |
4 |
10-30 |
250-400 |
Soda-krom Fab, Yanlış tarım
uygulamaları |
|
|
Akyatan |
10 |
|
150-300 |
Kum erozyonu, kirlilik |
|
|
Samandağ |
6 |
|
150-250 |
Kum erozyonu, kum alımı,
kirlilik |
|
|
Ekincik |
0.9 |
20 |
|
Turizm |
|
|
Demirtaş |
7 |
40 |
|
Işık problemi |
|
|
Çıralı |
3 |
40 |
|
Turizm |
|
|
Tekirova |
3 |
30 |
|
Turizm |
|
|
Küçük kumsallar |
25 |
150 |
100 |
|
|
|
TOPLAM YUVA |
178.4 |
1360-2710 |
700-1150 |
|
|
|
Top. Dişi |
|
450-900 |
230-380 |
Dişi bir sezonda ortalama 3
yuva yaptığı var sayıldığında bulunan dişi birey sayısıdır. |
|
DENİZ KAPLUMBAĞALARININ BİYOLOJİSİ VE YUVALAMASI
Deniz kaplumbağaları sadece yumurtlamak amacıyla kumsala çıkarlar.
Dişiler 2-4 yılda bir yumurtlar ve aynı sezonda birden fazla yuva
yapabilirler. Yuvalama dönemi Mayıs-Eylül ayları arasındadır. Yuva
derinliği türe göre 50-80 cm arasında değişebilir. Bırakılan yumurta
sayısı bir defada 70-150 adet arasında olmaktadır. Yuvalama süresi 1-2
saati bulabilir.
Tahrip edilmemiş ve bozulmamış yuvalardan yaklaşık 2 ay sonra yavrular
çıkar. Yavruların bir kısmı denize ulaşamadan predatörler tarafından yok
edilir. Yavruların çok az bir kısmı eşeysel olgunluğa ulaşabilmektedir.
Erginliğe ulaşma yaşı (6-8, 15-20 yıl) konusunda değişik veriler
mevcuttur. Yavrudan ergin döneme geçişte beslenme alanlarına göç ederler.
Ergin döneminde bu alanlar ile yuvalama alanları arasında göçler söz
konusudur.
Yuvalama öncesi dişi kaplumbağa su yüzeyine çıkarak tehlikelere karşı
hassas bir durumda ıslak zonda dinlenir. Kumsalın durumunu kontrol
ettikten sonra sudan biraz uzakta kumsalın durumuna göre 15-50 metre
mesafede uygun bir alan bulur, önce vücudunu gizleyebileceği bir gövde
çukuru, daha sonra 40-50 cm derinliğinde bir “yumurta çukuru” açar.
Daha sonra masa tenisi topuna benzeyen yüzlerce yumurtayı bu çukura
bırakır. Yumurtlama başlayıncaya kadar dişi bireyin çevreye duyarlılığı
had safhadadır. En ufak bir etkenden veya gürültüden ürkerek yuvayı
terk eder ve denize döner. Yumurtlama başladıktan sonra çevreden
etkilenme eşiği giderek azalır ve artık ürkütücü faktörlerden
etkilenmez. Bu durum yumurtlama bitip yuva kapatılıncaya kadar sürer.
Yuva Yapım faaliyetleri genellikle saat 22OO ile 04 00
arasındadır. Yumurtaların kuluçka süreleri yuva içi sıcaklığa bağlı
olarak değişir. Ülkemiz sahillerinde bu süre 50-65 gündür.
2 AYLIK KULUÇKA SÜRESİ SONUNDA;